દરબારી સાધુ (ગતાંકથી ચાલુ)

દરબારી સાધુ (ગતાંકથી ચાલુ) એક દીવસ શ્રી સંપતરાયના પ્રાંગણમાં પગ મુકતાં મણીભાઈની નજર ઓટલા પર બેઠેલા ભગવાં વસ્ત્રધારી સાધુ પર પડી. તેઓ કોઈ પુસ્તક વાંચતા હતા. માથે મુંડન કરાવેલું હતું.

ધનજીશાહ દરબારી મુળ સુરતના. એમના પીતાનું નામ બહેરામશાહ દરબારી. મમતાના મંદીર સમા માતા તો ધનજીશાહને બાળપણમાં મુકીને ગુજરી ગયેલાં. એમના વડવાઓ રાજ્યના દરબારોમાં કામ કરતા, તેથી કુટુંબ દરબારી કહેવાતું. કુટુંબ જ્ઞાની અને ધર્મભાવનાવાળું હતું. તેથી તેઓ દસ્તુર (પારસીઓના ગોર) તરીકે સમાજમાં પ્રતીષ્ઠીત હતા.

ધનજીશાહ દરબારી શીક્ષણ પુરું કરીને સુરત રેલ્વેમાં નોકરી કરતા હતા. સ્વતંત્ર મીજાજના. નોકરીમાં પરાધીનતા. ન ફાવ્યું. સુરત બાલાજી મંદીરના સંકુલમાં તાપી બ્રહ્મચર્ય આશ્રમના સંસ્થાપક પુ. આત્માનંદ સરસ્વતીની કથા સાંભળવા નીયમીત જતા. તેમનો રંગ લાગી ગયો. ભગવાં ધારણ કરી લીધાં.

૧૯૨૮માં સુરત શહેરમાં બારડોલી સત્યાગ્રહ દીનની ઉજવણી થઈ. આ ભગવાં વસ્ત્રધારીને એની જબરી અસર થઈ. કામરેજ તાલુકામાં હળપતીઓની વચ્ચે જઈને બેઠા. વ્યસનમુક્તીનું કામ કરવા લાગ્યા. અનેક લોકોને વ્યસનમુક્ત કર્યા. મણીભાઈના સંપર્કને કારણે કાંઠાવીભાગમાં આવ્યા. ૯-૮-૧૯૨૯નો એ દીવસ. મદ્યનીષેધની ઝુંબેશ ઉપાડી. ઑગષ્ટ ૧૯૨૯માં મદ્યનીષેધના ઠરાવો થયા. દારુતાડીનાં પીઠાંઓ સામે યુવાનોએ ઝુંબેશ ઉપાડી. સ્વામીજી ગામેગામ ફરીને લોકોને સમજાવવા લાગ્યા. અસર થઈ. કાંઠાવીભાગનાં ગામોમાં અને ગાયકવાડી ગામોમાં પણ મદ્યનીષેધ માટે વાતાવરણ તૈયાર થયું. દારુતાડીનાં પીઠાં બંધ કરવા સ્વામીજીએ કમર કસી. યુવાનોએ બરાબર સાથ આપ્યો. સભાઓ ભરવી, સરઘસોની યોજના કરવી, સ્વયંસેવકો તૈયાર કરવા, પત્રીકા છાપવી, વહેંચવી, દારુતાડી ન પીવાના સોગંદ લેવડાવવા, ખજુરાં કાપવાં, આ બધાં કામો માટે સ્વામીજીએ યુવાનોને તૈયાર કર્યા. સ્વામીજીના આ કામની અસર દક્ષીણ આફ્રીકા અને ન્યુઝીલેન્ડમાં વસતા ભાઈઓમાં પણ થઈ. તેમણે સ્વામીજીને પત્રો લખ્યા. અહીં આવતા ત્યારે મળતા પણ ખરા. સ્વામીજી પણ હૃદયના ભાવથી એમને વધાવતા. એક વાતાવરણ જામ્યું હતું.

૧૯૩૦માં ગાંધીજી મીઠાના સત્યાગ્રહ માટે દાંડી આવ્યા ત્યારે કરાડીનીવાસ દરમીયાન મળવાનું થયું. તે પહેલાં નવમી એપ્રીલે ગાંધીજીએ આટમાં મીઠાનો સત્યાગ્રહ કર્યો હતો. તેમાં કરાડીની ટુકડી પણ હતી. સ્વામીજી પણ હતા. સરકારી અમલદારોની નજર એમની ઉપર હતી. એમને ઝડપી લેવા લાગ જોઈ રહ્યા હતા. કોકે કહ્યુંઃ તમને પકડવાના છે.એમણે કહ્યુંઃ હીંમત હોય તો પકડે.ત્યાં ઉભેલ સરકારી અધીકારીએ મમરો મુક્યો મીઠું ઉપાડો તો ખબર પડે. અને સ્વામીજીએ ચપટી ભરીને મીઠું ઉપાડ્યું. તરત જ એમની ધરપકડ થઈ. મોહનલાલ પંડ્યાએ કહ્યું કે તમે પોલીસની ચાલમાં ફસાઈ ગયા. સ્વામીજી જલાલપોરની જેલમાં પહોંચી ગયા. કેસ ચાલ્યો. એક વરસની સજા થઈ. સાબરમતી જેલમાં પહોંચી ગયા. ત્યાંથી નાસીક લઈ ગયા. ત્યાં રવીશંકરદાદા અને કીશોરલાલ મશરુવાળા સાથે મુલાકાત થઈ. ૧૦ માસમાં છુટી ગયા. પાછા કરાડી આવ્યા. ફરી દારુતાડીનાં પીઠાં પર પીકેટીંગ કરવાનું શરુ કર્યું. પણ ગમે તે કારણોસર અસ્વસ્થ રહેવા લાગ્યા.

ગાંધીકુટીરમાં સુરેન્દ્રજી સાથે મુલાકાત થઈ. એમનું અસ્વસ્થ મન ધ્યાન, ચીંતન, અભ્યાસ અને સુરેન્દ્રજી સાથેના વાર્તાલાપથી એકાંતવાસ તરફ ઢળ્યું. તેઓ કરાડીના સ્મશાન પર રહેવા ગયા. ત્યાંથી દાંડી ગયા. પરંતુ આ જીવને ક્યાંય સોરવતું નહીં. પાછા કરાડી આવ્યા. પાછી જમાવટ કરી. એટલે ફરી ધરપકડ થઈ. આ વખતે બે વરસની સજા થઈ. વૈરાગ્ય આવી ગયો. થોડો વખત હીમાલયને ખોળે પણ જઈ આવ્યા. ત્યાંય શાંતી ન મળી. પાછા આવ્યા.

દંભથી દાઝેલા સ્વામીજીએ વર્ધા જવાનું પસંદ કર્યું. ત્યાં ગાંધીજી, સુરેન્દ્રજી, નાથજી અને કીશોરલાલભાઈ સાથે મળવાનું થયું. થોડો વખત રહ્યા પણ ખરા. પાછા કરાડી આવ્યા. આ વખતે ચોથી વાર સરકારે પકડ્યા. એક વરસની સજા કરી. કાંઠામાં કોઈએ વધુમાં વધુ વાર જેલવાસ ભોગવ્યો હોય તો તે સ્વામીજીએ. સાબરમતી, નાસીક, યરવડા, વીસાપુર એમ દરેક જેલના એમને મહેમાન બનાવવામાં આવ્યા હતા. છેલ્લે છેલ્લે એયે માનસીક રીતે થાકી ગયા હતા. કાંઠામાં, કરાડીમાં કંઈક સમાધાન મળતું હતું, પણ પ્રજા ઉપરનો સરકારનો જુલમ જોઈને દુઃખી થતા હતા. ચીત્ત અશાંત હતું. શાંતી માટે ઉપવાસ અને મૌન પાળતા. વ્યસનમુક્તી માટે પોતાનું જીવન હોમી દીધું હતું. પણ તેનું પરીણામ દેખાતું ન હતું. જુગતરામભાઈએ એમને સલાહ આપીઃ આપનું ધ્યેય અને માનસીક વલણ આધ્યાત્મીક છે. મનના મનોરથો પુરા કરવા આપ કાંઠો છોડી જાઓ તે સીવાય કોઈ વીકલ્પ નથી.જુગતરામભાઈની સલાહ વાજબી લાગી. મનને સમાધાન થયું. જેવાં અન્નજળ માની કાંઠાને છેલ્લા નમસ્કાર કર્યા.

ત્યારથી કાંઠો વ્યસનમુક્ત થવા કોઈ સાધુની વાટ જોયા કરે છે.

શું પાંચાકાકાએ, મણીભાઈએ, દરબારી સાધુએ, ગાંધીજીએ, મીઠુબેને અને દીવાનજીભાઈએ કરેલું તપ એળે જશે કે? એવું બને તો નહીં. કાંંઠાનાં લોકો એવાં નગુણાં તો નથી. કો જાને કલ કી?

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s