મણીભાઈ-ગતાંકથી

ગતાંકથી ચાલુ-રમેશભાઈ પટેલે સાચું જ કહ્યું છેઃ

તમારા સ્પર્શોથી પથવીહીન માનવકળી

પ્રફુલ્લી, મ્હેંકી ને ધ્રુવનજરથી દૃષ્ટી મળી,

તમારાં ખીલવ્યાં તરુ કુસુમ હે પારસમણી

જ્યાં હો ત્યાં થઈ હૃદયભર તું પા-રસ-મણી.

ભારત વીદ્યાલયમાં અભ્યાસ કરીને દેશપરદેશ જઈ સ્થાયી થયેલા એમના પ્રવાહોને પીછાણનારા હતા. ગુજરાત વીદ્યાપીઠના સ્નાતક હતા. મીલનસાર સ્વભાવના એટલે મીત્રવર્તુળ વીશાળ હતું. પ્રસંગને અનુરુપ વીચારશક્તી અને દીર્ઘ દૃષ્ટી ધરાવતા હતા. રાષ્ટ્રીય શાળાના આચાર્યપદે રહીને એમણે કાંઠાવીભાગમાં શીક્ષણની સાથોસાથ વ્યાયામ પ્રવૃત્તીઓ પણ શરુ કરેલી. જ્યાં જ્યાં શીક્ષકોનો સહકાર મળતો ત્યાં ત્યાં વ્યાયામ પ્રવૃત્તીને વીકસાવવાનું બીડું ઝડપ્યું હતું. વ્યાયામ પ્રચારક મંડળવાળા પુરાણી બંધુઓના પ્રયત્નોને કારણે આખા ગુજરાતમાં એની અસર હતી. ભાવનગર, અમરેલી અને રાજકોટમાં પૃથ્વીસીંહે અખાડાપ્રવૃત્તી શરુ કરી હતી. મણીભાઈ કરાડીથી અબ્રામા સુધી અને પુર્વ બાજુ ધામણ સુધી વ્યાયામ પ્રવૃત્તી વીકસાવવામાં સફળ નીવડ્યા હતા. કરાડી શાળામાં એમના સમયમાં વ્યાયામનાં અનેક પ્રકારનાં સાધનો વસાવવામાં આવ્યાં હતાં. ૪૨ની ક્રાંતી પહેલાં એમણે લાકડાંની રાઈફલો બનાવી યુવાનોને લશ્કરી તાલીમ આપી હતી. આ લાકડાંની રાઈફલો જોઈને બ્રીટીશ અધીકારીઓ ચકીત થઈ ગયા હતા.

તે જમાનામાં શાળાની આર્થીક પરીસ્થીતી ધ્યાનમાં રાખીને મણીભાઈએ સ્થાનીક વીદ્યાર્થીઓને શીક્ષક તરીકે રાખેલા. જેમાં ઉંકાભાઈ પાંચાભાઈ, પરભુભાઈ જોગીભાઈ, રમેશભાઈ નાનાભાઈ, છીબાભાઈ લાલાભાઈ, નાનુભાઈ છીબાભાઈ, રામજીભાઈ ફકીરભાઈ, કનુભાઈ સંગીતકાર, જેરામભાઈ છીબાભાઈ તથા મગનભાઈ છીબાભાઈ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ સ્થાનીક શીક્ષકો પાસેથી મણીભાઈ ધાર્યું કામ કરાવી શકતા હતા. કરાડીની રાષ્ટ્રીય શાળાને નીભાવવા અને પગભર કરવા સખત મહેનત ઉઠાવતા હતા. તે દીવસે સરકારી ગ્રાંટની સગવડ ક્યાં હતી? એટલે શાળાની આર્થીક પરીસ્થીતીને પહોંચી વળવા એમણે કાંઠાવીભાગમાંથી ફાળો એકઠો કર્યો હતો. છતાં પણ આર્થીક ખેંચ ઉભી થઈ ત્યારે એમણે બે રુપીયા સભ્યફી રાખી હતી. એ સમયે શાળાની આર્થીક પરીસ્થીતીને ખ્યાલમાં રાખીને તેઓ પોતાના નીભાવખર્ચ પુરતો જ પગાર લેતા. જીવનનીર્વાહ માટે તેઓ પોતાના ગામથી અનાજ, કરીયાણું મંગાવી લેતા. તેમણે કબીરનો આદર્શ નજર સામે રાખ્યો હતોઃ

સાંઈ ઈતના દીજીયે તામેં કુટુંબ સમાય,

મૈં ભી ભુખા ના રહું અરુ સાધુ ન ભુખા જાય.

વીદ્યાર્થીઓ એમના સીદ્ધાંતો અને આદર્શો પાળે છે એ એમનું મોટું પ્રદાન છે. આવા એમના ન્યુઝીલેન્ડમાં વસતા વીદ્યાર્થીઓએ, મીત્રોએ એમના તરફનું ઋણ ચુકવવાના આશયથી ન્યુઝીલેન્ડ, ફીજી, અમેરીકા, દક્ષીણ આફ્રીકા, પુર્વ આફ્રીકા અને ઈંગ્લેન્ડ વગેરે દેશોના પ્રવાસનું આયોજન કર્યું હતું.

મણીભાઈ કેવળ કરાડીમાં જ નહીં, આખા કાંઠામાં પરમ આદરણીય સ્વજન તરીકે સન્માન્ય હતા. કાંઠાની પ્રજામાં રહેલ રાષ્ટ્રભાવનાને એમણે યોગ્ય દીશા અને દૃષ્ટી આપી હતી. એમની સેવાની નોંધ લેતાં ખરેખર જ હું ગૌરવ અનુભવું છું. ન્યુઝીલેન્ડમાં ઑક્લેન્ડ શહેરની દક્ષીણે આવેલ વાયુકુ હાઈસ્કુલમાં પ્રવચન કરતાં એમણે કહ્યું હતુંઃ મારા વીદ્યાર્થીઓ મને પ્રવાસ કરાવે છે એ મોટી વાત છે.આ કથને એમના વીદ્યાર્થીઓને મંત્રમુગ્ધ કરી દીધા હતા.

कर्मण्येवाधिकारास्ते मा फलेषु कदाचन |” ગીતાના આ કર્મયોગને તેમણે પોતાના જીવનમાં ચરીતાર્થ કર્યો હતો.

એવા નીષ્કામ કર્મયોગી મણીભાઈને અંતઃકરણપુર્વક પ્રણામ.

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s