કાંઠાવીભાગના ભુગર્ભવાસીઓ

કાંઠાવીભાગના ભુગર્ભવાસીઓ

દેલવાડાની સીમમાંથી પકડાયેલા ૧૦ વોરંટવાળામાંથી જેકભાઈને અને મને તા. ૧૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૪ના દીવસે છોડવામાં આવ્યા હતા. અમારી ધરપકડ થઈ હતી ત્યારે મારા ખીસામાંથી ૪૨ રુપીયા જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા. છુટતી વખતે અરજી કરી ત્યારે મને ૪૨ રુપીયા પાછા આપવામાં આવ્યા. છુટી આવ્યા ત્યારે પણ ચળવળ તો ચાલુ હતી જ. ગોસાંઈભાઈ છીબા, રવજીભાઈ છીબા, નાનુભાઈ છીબા અને રામજીભાઈ ફકીર વગેરે મીત્રો પર વોરંટ ચાલુ જ હતું. એટલે તેઓ ભુગર્ભમાં રહીને પ્રવૃત્તી કરતા હતા.

કરાડીમાં એક ભાઈની સ્મશાનયાત્રા હતી. પોલીસ ચાંપતી નજર રાખતી જ હતી. તેમને એમ હતું જ કે નાસતા ફરતા ભાઈઓ આ સ્મશાનયાત્રામાં તો આવશે જ. એટલે એમણે સ્મશાનને ઘેરી લીધું. મરેલાનો પણ મલાજો ન પાળ્યો. પોલીસના ઘેરાથી ચેતી જઈ એ ભાઈઓએ પુર્ણા નદીનો આશરો લીધો. મછાડ બાજુ નીકળી ગયા. પોલસોને પત્તો ન લાગ્યો.

કેટલીક વાર આ ભુગર્ભવાસીઓ સરકારી માલમીલકતને નુકસાન પણ પહોંચાડતા. તોડફોડ કરતા કે બાળી મુકતા. આમ કરતાં તેઓ પકડાતા નહીં ત્યારે તેમનાં સગાંસ્નેહીઓને રંજાડતા. મારઝુડ કરતા. આ દરમીયાન ગાંધીજીએ ભુગર્ભમાં રહીને કામ કરતા લોકોને પોલીસ સમક્ષ હાજર થઈ જવા ઘોષણા કરી. તેના અનુસંધાનમાં ગોસાંઈભાઈ છીબાએ અને દયાળભાઈ મકને પોલીસને તાબે થવાનો નીર્ણય કર્યો. બંને ભાઈઓને વીદાય આપવા મોટી મેદની એકઠી થઈ હતી. કેટલાકના મનમાં દહેશત હતી. શું થશે? બલીના બકરા તો નહીં બને ને? એ બંનેને બળદગાડામાં લઈ જવાનું બીડું રવજીભાઈએ ઝડપ્યું હતું. બધા અવાક્ બનીને જોઈ રહ્યા હતા. કેમ કે રવજીભાઈની ઉપર પણ વોરંટનું જોખમ તો લટકતું જ હતું! પણ એ જ તો ખુબી રવજીભાઈની. મરદ માણસ. રવજીભાઈ વટથી જલાલપોરના પોલીસથાણામાં દાખલ થયા. પરસોત્તમ હીરાભાઈએ બંનેને ફર્સ્ટક્લાસ મેજીસ્ટ્રેટ આગળ હાજર કર્યા. મેજીસ્ટ્રેટે બંનેને જેલની કોટડીમાં પુરી દીધા. પછી રવજીભાઈ વીષે પુછ્યું, “કોણ છે આ ભાઈ?” પરસોત્તમભાઈએ કહ્યું, “એ તો ગાડાંખેડુ છે.ખરેખર તો રવજીભાઈની હીંમતને દાદ દેવી પડે! વગડામાં કંઈ બધે ચંદન હોતાં નથી. પણ હોય છે ત્યાં પોતાની મહેંક ફેલાવ્યા વીના રહેતાં નથી. આ બે જણાની શરણાગતીથી પ્રભાવીત થઈને મેજીસ્ટ્રેટે પરસોત્તમભાઈને કહ્યું, “નાસતા ફરતા બીજાઓને પણ હાજર કરોને.પરસોત્તમભાઈએ કહ્યું, “એ પણ થશે.તે પછી બીજા ભુગર્ભવાસી મીત્રો પણ હાજર થયા હતા.

આ રીતે સ્વેચ્છાએ હાજર થયેલા ભુગર્ભવાસીઓ પર બારડોલી કોર્ટમાં કેસ ચલાવવામાં આવતા. બારડોલી કોર્ટમાં ભુગર્ભવાસીઓને સેસન્સ કમીટ કરવામાં આવ્યા હતા. એટલે તેમના કેસ સુરતની કોર્ટમાં ચલાવવામાં આવ્યા હતા. તેમના વકીલ તરીકે ભરુચના મોતીલાલ વીણ હતા. તેમણે પોતાના કૌશલ્યથી, વાક્ચાતુરીથી ભુગર્ભવાસીઓને નીર્દોષ છોડાવ્યા હતા. જો મોતીલાલ વીણ જેવા કાબેલ, મુત્સદ્દી વકીલ ન મળ્યા હોત તો ભુગર્ભવાસી મીત્રો હેરાન-પરેશાન થઈ જાત.

આમ તો મણીભાઈની ઓળખાણને કારણે મોતીલાલ વીણે કેસો હાથમાં લીધા હતા. તેમના મહેનતાણા પેટે તેમણે કોઈની પાસે કશું જ લીધું નથી. એ રીતે મોતીલાલ વીણની નીઃસ્વાર્થ સેવાને કારણે કાંઠા વીભાગના રાષ્ટ્રવાદીઓના હજારો રુપીયા બચી ગયા. જે સ્વાતંત્ર્ય સૈનીકો પછીથી હાજર થયા હતા તેમને પણ મોતીલાલ વીણે છોડાવ્યા હતા.

૧૯૪૪ની આ વાત.

હજુ તો સ્વરાજ્ય આવ્યું નથી ત્યારની આ વાત. સ્વરાજ્ય માટે બલીદાન આપનારાઓ પાસેથી એક વકીલ ફીના પૈસા નથી લેતો એવું બને કે?

હા, બન્યું હતું.

એક બીજો પ્રસંગ પણ નોંધવો જોઈએ.

કોથમડીના ફકીરભાઈ પરાગને ધરાસણાના સત્યાગ્રહ વખતે ભયંકર માર પડેલો. તેમને લાંબા સમય સુધી મુંબઈની હોસ્પીટલમાં રાખવા પડેલા. અનેકને જેલમાંથી છુટકારો મળ્યો હતો. પણ ફકીરભાઈ અને બાવાભાઈ સુખાભાઈને લાંબા સમય સુધી સાબરમતી જેલમાં અટકમાં રાખ્યા હતા. ફકીરભાઈના ઘરની આર્થીક સ્થીતી નબળી. એટલે મણીભાઈએ મુંબઈમાં રહેતા પોતાન એક મીત્ર પાસેથી અમુક રકમની સગવડ કરી હતી. તેમાંથી ફકીરભાઈની પત્નીને દર મહીને ૫૦ રુપીયા મળ્યા કરે તેવી વ્યવસ્થા મારી મારફતે કરવામાં આવી હતી.

ધન્ય છે ને આવા મીત્રોને.

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s